Vitamin A ni kimwe mu bisabwa mu mubiri w’umuntu kugira ngo ukomeze gukora neza. Iyi vitamin ikora akazi katoroshye mu mubiri, ari nako ifasha mu mikorere myiza y’amaso, uruhu, ndetse n’ubwirinzi bw’umubiri. Vitamin A igira uruhare mu gukomeza imikorere y’ubwenge, iyubaka mu buryo butunganya umubiri, ndetse no mu kurinda ingorane z’amagara. Iyi vitamin ishobora kuboneka mu biribwa byinshi, kandi ni ngombwa kuyifata buri munsi kugira ngo umubiri ukomeze kugira imbaraga.
Uruhare rwa Vitamin A mu buzima
- Ibyiza byo ku maso no ku buzima bw’amaso
Vitamin A ni ingenzi mu kurinda no kugenzura ubuzima bw'amaso. iyu vitamin ituma amaso yacu abasha kubona neza, bityo tugahorana ubushobozi bwo kubona ibyo dukora no kugendagenda mu buzima bwa buri munsi. Iyi vitamin iba ifite akamaro gakomeye mu kugarura ubuzima bw'amaso, by’umwihariko mu buryo bw’indwara zifatika ku maso nka "night blindness" (kubura ubushobozi bwo kubona neza nijoro). Iyi vitamin ifasha amaso kugumana ubuzima bwiza kandi igatuma abantu badahura n’ibibazo biterwa no kubura ubushobozi bwo kubona neza.
- Gushyigikira sisitemu y'ubwirinzi bw’umubiri
Vitamin A ituma umubiri wacu urushaho kurwanya indwara. Ifasha mu gukora utunyangingo twitwa "antibodies" dufasha mu kurwanya no gukumira ubwandu butandukanye. Iyo vitamin A idahari mu mubiri, sisitemu y’ubwirinzi iba idashoboye gukora neza, bigatuma umubiri uba ushobora kwandura indwara nyinshi cyane.
- Kongera imbaraga ku ruhu
Vitamin A igira uruhare mu guteza imbere ubuzima bw'uruhu. Iyi vitamin ikora ku buryo uruhu rukomeza gukora neza, rukaba rwakira indwara zitandukanye. Ikuraho ibibazo by'uruhu birimo iminkanyari ndetse n'imirire mibi ku ruhu. Vitamin A ifasha kandi mu gutuma uruhu ruba rwiza, rugakomeza kugaragara neza kandi rugakomeza kwiyitaho mu buryo bw'umubiri wose.
Aho Vitamin A iboneka
- Ibiribwa by'Inyama
Vitamin A iboneka cyane mu biribwa by'inyama. Inyama z'inka, iz’inkoko, ndetse n’ibiribwa bimwe na bimwe nka amagi cyangwa amata, birimo iyi vitamin mu buryo bugaragara. Ibiribwa by’inyama bikungahaye ku formu ya "retinol", niyo formu irushaho gukoreshwa mu mubiri w’umuntu mu buryo bworoshye. Iyo vitamin A ibonetse muri iyi formu, niyo ifasha umuntu kugera ku byo abikeneye byose mu mubiri.
- Ibiribwa by'Ibimera
Vitamin A iboneka kandi mu biribwa by'ibimera. Mbese imbuto n’imboga bitandukanye, cyane cyane izifite ibara ry'umuhondo cyangwa umutuku, bikungahaye kuri iyi vitamin. Karoti, ibihaza, ipamba ndetse n’umwembe ni zimwe mu mbuto zibonekamo mu buryo bwa "beta-carotene", ibintu biyobora mu mubiri kugera ku formu ya vitamin A. Imboga nk’amashaza, ibihwagari n’imiteja ni ingenzi cyane mu kurwanya ubuke bwa Vitamin A.
Ubuke bwa Vitamin A n'ingaruka zayo
- Ibimenyetso by'ubuke bwa Vitamin A
Ubuke bwa Vitamin A bushobora kugaragara mu buryo butandukanye. Ibimenyetso birimo ikibazo cyo kubona neza nijoro (night blindness), amaso yuma, ndetse n'uruhu rugaragaza ibibazo nk'ubusaza bwihuse cyangwa gukomera mu buryo budasanzwe. Abantu bafite vitamin A nkeya bashobora kugaragaza ibimenyetso byo kudakira vuba indwara zitandukanye cyangwa uburwayi bworoheje. Iyo vitamin A ibuze bihagije, birakomeye kubungabunga ubuzima bw'amaso ndetse no kurinda indwara z'uruhu.
- Indwara zituruka ku kubura Vitamin A
Iyo vitamin A ibuze mu mubiri, bishobora gutera indwara zikomeye. Kubura vitamin A bishobora gutera uburwayi bw’amaso, nka "night blindness", ndetse no kubura ubushobozi bwo kwihanganira indwara. Mu gihe cy'ubuke bukabije, umubiri w'umuntu ugera ku rwego rwo kutabasha guhangana n’indwara z'amagara, bityo umuntu akagira imbaraga nke ndetse no kwandura vuba.
Ingingo ziteganyijwe ku gufata Vitamin A
- Ibigomba gufatwa hakurikijwe imyaka
Mu kubungabunga ubuzima, igipimo cya Vitamin A gikwiye gukoreshwa kireba ku myaka y’umuntu. Ku bantu bakuru, ingano ikenewe ya vitamin A ni hagati ya 700 na 900 micrograms ku munsi. Ku bana, umurage w'iyi vitamin ugenda ugabanuka bitewe n’imyaka yabo, aho abana bafite imyaka itandukanye bakeneye hagati ya 400 na 600 micrograms. Kandi, abagore batwite cyangwa abonsa bagomba gufata vitamin A nyinshi kuko bakenera imbaraga zihariye.
- Ingaruka zo kurenza urugero rwa Vitamin A
Nubwo Vitamin A ari ingenzi ku buzima, kurenza urugero bishobora kugira ingaruka mbi. Igihe umuntu yarenze urugero mu kuyifata, bishobora guteza ingorane z'uruhu n'ibindi bibazo. Ubushobozi bw'umubiri bwo kwikuramo iyi vitamin mu buryo burenze urugero, bushobora gutera ibibazo by'ubuzima bw'umubiri no guhungabanya ibikorwa byawo, nko gukura uruhu no kugira ibibazo by'umutima.
