Nk'uko bivugwa n'Ishami ry'Umuryango w'Abibumbye ryita
ku buzima (OMS), abantu bagera kuri miliyoni 422 ubu babana na diyabete ku isi,
bakaba rikubye inshuro enye mu myaka irenga 40 ishize.
Diyabete ibaho iyo umubiri udashobora gukoresha neza
isukari yose (glucose) ikorwa n'umubiri mu maraso bityo ikaba nyinshi.
Ubusanzwe, isukari ubwayo si mbi, kuko ari yo
ikoreshwa mu gutanga ingufu ku turemangingo twose tw'umubiri.
Kugira ngo zimwe mu ngingo zikoreshe iyi glucose,
zikenera gukora kwa insuline, ari yo misemburo ikorwa n'urwagashya (pancreas)
ituma iyi sukari yinjira mu turemangingo byoroshye, bityo igahinduka ingufu.
Ingorane ziva kuri diyabete zishobora gutera indwara
z'umutima, gucika imitsi, ubuhumyi, impyiko no gucibwamo ibice.
Nubwo hari ingaruka mbi, abantu benshi barwaye
diyabete ntibazi ko bayirwaye.
Ariko kandi guhindura imibereho bishobora kubuza
umuntu kurwara diyabete.
Diyabete n'ibimenyetso byayo
Ubusanzwe, umuganga aburira umurwayi afite diyabete yo
mu bwoko bwa 2 hashingiwe ku bisubizo bya laboratwari nyuma yo gupima isukari
yo mu maraso.
Abarwayi benshi ba diyabete yo mu bwoko bwa 2 akenshi
nta bimenyetso bagira.
Ibimenyetso bikunze kugaragara ku barwayi ba diyabete
yo mu bwoko bwa 1, iyo urugero rwayo rumaze igihe kirekire.
Victor Montori, inzobere mu ndwara ya diyabete muri
Mayo Clinic muri Amerika, agira ati: "Gucika intege nke, inyota, inzara,
kwihagarika cyane, kutabona neza no kugabanya ibiro bishobora kuba ibimenyetso.
"Ku bana, bakunze kugira diyabete yo mu bwoko bwa
1. Ibimenyetso muri rusange birakomeye kandi bibaho mu gihe gito:
Kugira inyota nyinshi
Gutakaza ibiro
Kwihagarika kenshi
Umunaniro
Gusinzira kenshi
Wasoma n'iyi: Ibyo ukeneye kumenya kuri hypertension
José Agustín Mesa Pérez, perezida w'ishyirahamwe
ry'abarwayi ba diyabete bo muri Amerika y'Epfo agira ati:
"Mu myaka mike ishize, twabonye ukwiyongera
gukabije kw'abarwara diyabete yo mu bwoko bwa 2 mu bana n'ingimbi, bifitanye
isano n'akamenyero ko kwicara ku ntebe igihe kirekire."
Ni ryari isukari yo mu maraso iba iteje akaga?
Mu gihe umuntu yiyiriza ubusa, igipimo cy'isukari mu
maraso gisanzwe ni miligarama 70 kugeza 110 kuri desilita imwe (mg/dl).
Nyuma yo kurya, iki gipimo kiriyongera, ariko insuline
ituma isukari igaruka ku gipimo gisanzwe vuba - muri rusange mu masaha 2.
Ingano y'isukari iri hejuru ya 180 mg/dl imaze amasaha
arenga 2 ni uburozi ku turemangingo kandi, iyo iki gipimo gisubiwemo kenshi,
gishobora kwangiza, cyane cyane impyiko, amaso, umutima n'imitsi y'amaraso
y'amaguru.
Abaganga bavuga ko "Iyo isukari iri hejuru igihe
kirekire bigira ingaruka ku mubiri, bityo abantu barwaye diyabete bagomba
kugira isukari iri hagati ya 70 na 180 mg / dl ku munsi."
Ibi ni ibyavuzwe na Dr. Fabiana Vazquez, umwe mu
bagize ishyirahamwe ryita ku barwayi ba diyabete bo muri Argentine.
"Umurwayi wa diyabete wo mu bwoko bwa 2 ashobora
gutangira kubura amazi mu mubiri iyo igipimo cy'isukari mu maraso cye kirenze
200 mg/dl, ariko abantu badafite ibindi bibazo bashobora kugumana igipimo
cy'isukari kiri hejuru mu maraso nta ngaruka ziyongereyeho.
"Iyo igipimo kiri hejuru cyane, urugero
"kirenga 300 mg/dL, ibyago biba byinshi kandi bisaba kwitabwaho
by'umwihariko" - Victor Montori, inzobere mu ndwara za diyabete mu ivuriro
rya Mayo muri Amerika.
"Tugomba kandi kuvuga ku rugero ruri hasi. Abantu
barwaye diyabete, ndetse n'abafite ibibazo, bagomba kwirinda kugira urugero rwa
glucose mu maraso ruri munsi ya 70 mg/dl, haba mu kwiyiriza ubusa ndetse no
nyuma yo kurya," nk'uko bivugwa na José Agustín Mesa Pérez, perezida
w'ishyirahamwe ry'abarwayi ba diyabete bo muri Amerika y'Epfo.
Wasoma n'iyi: Inama z’ingenzi zo kwirinda indwara z’umutima
Diyabete yo mu bwoko bwa 1 n'iyo mu bwoko bwa 2 zitaniye he?
Mu gushyira mu byiciro diyabete hari ubwoko 4, ariko
mu by'ukuri ivugwa ko ari ubwoko bwa 1 cyangwa 2.
Ubwoko bwa 1 bukunze kugaragara mu rubyiruko ruri
munsi y'imyaka 30, rudafite amateka y'uburwayi bwa diyabete. Ubusanzwe ibaho
iyo habayeho ibimenyetso bikomeye.
Diyabete yo mu bwoko bwa 2 ikunze kugaragara ku bantu
bakuru barengeje imyaka 40, ikaba ifitanye isano no kugira ibiro byinshi
n'umubyimba wo mu nda wa santimetero 80 ku bagore na santimetero 90 ku
bagabo."
"Diyabete rimwe na rimwe ifitanye isano n'umuvuduko
ukabije w'amaraso n'umwijima urimo ibinure," nk'uko José Agustín Mesa
Pérez, perezida w'ishyirahamwe ry'abarwayi ba diyabete bo muri Amerika y'Epfo
abivuga.
Wasoma n'iyi: Nigute wakomeza ubudahangarwa bw’umubiri wawe mu buryo karemano
Ese diyabete ishobora kuvurwa? Dushobora kuyirinda?
Diyabete ntishobora gukira, ariko iyo igenzuwe neza,
umuntu ashobora kubaho ubuzima busanzwe. Nta buryo bwo kumenya uzarwara
diyabete yo mu bwoko bwa mbere, ndetse nta n'uburyo bwo kuyirinda.
Ku rundi ruhande, diyabete yo mu bwoko bwa 2 ifite
impamvu ziyitera kandi ishobora kwirindwa.
"Kugira ibiro bisanzwe, indyo yuzuye kandi
yuzuye. Gukora imyitozo ngororamubiri ihoraho bishobora gukumira cyangwa
gutinza itangira rya diyabete ku bantu bafite ibyago byinshi," nk'uko Dr.
Fabiana Vazquez abivuga.
Victor Montori, inzobere mu ndwara ya diyabete muri Mayo
Clinic muri Amerika, yongeraho ati: "Gutera urwagashya ni ubundi buryo
bwihuse bukunze gukemura ikibazo cyo kubura insuline muri diyabete yo mu bwoko
bwa 1."
José Agustín Mesa Pérez ati: "Nta muti uhari
kandi tugomba kwitonda cyane ku bashukanyi babisezeranya. Ariko iyi ni indwara
idakira ishobora kugenzurwa neza burundu, kandi hakenewe akazi kenshi kugira
ngo tugabanye ibintu bishobora gutera ibyago, byoroshye kuyigenzura no kwirinda
izindi ngorane."
Ese diyabete ishobora kuvurwa? Dushobora kuyirinda?
Diyabete ntishobora gukira, ariko iyo igenzuwe neza,
umuntu ashobora kubaho ubuzima busanzwe. Nta buryo bwo kumenya uzarwara
diyabete yo mu bwoko bwa mbere, ndetse nta n'uburyo bwo kuyirinda.
Ku rundi ruhande, diyabete yo mu bwoko bwa 2 ifite
impamvu ziyitera kandi ishobora kwirindwa.
"Kugira ibiro bisanzwe, indyo yuzuye kandi
yuzuye. Gukora imyitozo ngororamubiri ihoraho bishobora gukumira cyangwa
gutinza itangira rya diyabete ku bantu bafite ibyago byinshi," nk'uko Dr.
Fabiana Vazquez abivuga.
Victor Montori, inzobere mu ndwara ya diyabete muri
Mayo Clinic muri Amerika, yongeraho ati: "Gutera urwagashya ni ubundi
buryo bwihuse bukunze gukemura ikibazo cyo kubura insuline muri diyabete yo mu
bwoko bwa 1."
José Agustín Mesa Pérez ati: "Nta muti uhari kandi tugomba kwitonda cyane ku bashukanyi babisezeranya. Ariko iyi ni indwara idakira ishobora kugenzurwa neza burundu, kandi hakenewe akazi kenshi kugira ngo tugabanye ibintu bishobora gutera ibyago, byoroshye kuyigenzura no kwirinda izindi ngorane."

Ibitekerezo
Nta gitekerezo kiratangwa kuri iyi nyandiko. ba uwambere gutanga igitekerezo!
Tanga igitekerezo